The Macedonian ancient heritage is undeniable (3)

The famous Byzantine historian Nikita Choniates was one of the most universally educated people of his time, from the second half of 12th and the first decades of 13th century. He was born around mid-12th century in Chonae, the region of Phrygia and died in Nicaea between the first and the second decade of 13th century. He was educated in Constantinople and wrote a work called History that covered the period of the reign of the Comnenus and Angelus dynasties, 1118-1204.

 

His understanding of the terms Macedonia and Macedonians was dual. He recognized the term Macedonia as the area around Andrianopolis, but not the one around Phillippopolis, which was a pallid understanding of the former Byzantine theme Macedonia in Thrace, which no longer existed in his time and was just a memory of past times. In his work, he used the terms Thracians, Macedonians and Thessalians several times, indicating the inhabitants of the historical-geographical areas with the same name in early 13th century.

Byzantine historian John Cinnamus, ca. 1143 – 1230 was a close friend to the Byzantine Emperor Michael I Komnenos. For the charge against the Serbs in 1162, Cinnamus said that “the emperor set off to the Macedonian country, in the town of Phillip (referring to the town of Phillipi in Macedonia) to settle the situations in Serbia”. This is the only mention of Macedonia by Cinnamus, so it is difficult to establish his understanding about this historical-geographical term with certainty.

Thessaloniki was a Macedonian metropolis in the 13th century!

George Akropolites, a 13th century Byzantine historian and diplomat who studied in Nicaea and later had confidential diplomatic duties in the court of the King of Nicaea, John III Vatatzes, wrote a history book which covered the period between 1203 and 1261, and his understanding of the term Macedonia was also very interesting. To him, Macedonia was a mix of the Byzantine military-administrative unit with the same name, expanded with the areas around Phillippopolis, that didn’t exist in his time, but at the same time, it indicated the eastern part of Macedonia in its historical-geographical meaning.

In only one case Vatatzes understood Macedonia in its expanded historical-geographical meaning and that was when he marked the areas between the towns of Serres and Skopje as Macedonian. In the line of Byzantine authors that used the terms Macedonia and Macedonians for the Slavic population that inhabited this historical-geographical region of Macedonia was the educated Byzantine Ephraim who wrote a chronicle in 1313 about the 1185 Norman invasion where he wrote that “they occupied the town of Thessaloniki, the Macedonians’ metropolis”. So, a metropolis of the Macedonians, not the Greeks, this being written in early 13th century, when the Macedonian Slavs already lived in Thessaloniki.

One of the Byzantine historians that used the terms Macedonia and Macedonians was the famous Nikiforos Grigoras, born in late 13th century, died in 1360. His understanding of the terms Macedonia and Macedonians was diametrically opposed to the authors from earlier centuries, and was not only characteristic for the 14th century, but for later centuries, as well. Namely, Grigoras abandoned the old understanding about Macedonia as a Byzantine military-administrative unit under the name Bulgaria as an anachronism for his time, and holds the same attitude towards the old and non-existent at the time, theme Macedonia in western Thrace.

According to Grigoras, “Macedonia was located at the borders of the Romeic area” in the Balkans, south of the borders of the Serbian Empire in the 14th century, and the town of “Thessaloniki was the capital and the first in the land of Macedonians”. He openly named Macedonians as such in mid-14th century, meaning he accepted the continuity of the Macedonian people in the area of Macedonia.

On the other hand, it is a fact that he never named the Macedonians as Bulgarians in his works. For clarification about what he understood about the term Macedonia, he named the Macedonian towns Thessaloniki, Devol, Berat, Debar and Cassandrea, but also mentioned the Macedonian towns occupied by the Triballians, or the Serbs – Skopje, Veles, Shtip, Prilep, Bitola and Strumica, which clearly defined the Macedonian border.

The last mention of the name Macedonia in its broader historical-geographical meaning by Grigoras was related to the conquests of Serbian king Stefan Dushan in southern Macedonia in 1345, as well as during the occupation of John Kantakouzenos of Constantinople and his proclamation as king. Kantakouzenos, born in 1295 and ruled from 1347 to 1354, aside from being a talented general and an extraordinary statesman, was also the most prominent Byzantine writer of the 14th century. In his works he used the terms Macedonians and Macedonia very concretely and precisely. Speaking about the events in Byzantium from 1230 to 1321, Kantakouzenos said that Teodor Sinadin was “a governor of Prilep and the surrounding towns and regions of Macedonia” and in “Strumica, the governor was the son of the great logotet Demetrius Angelus, while the other son Michael Laskaris was a governor in Melnik, both towns in Macedonia”.

According to Kantakouzenos, towards the end of 1327, the king Andronikos III along with him as a domestic, “after he took the rest of the army (he left a part of it in Thrace) set off towards Macedonia to fight with the army of the old king from the western areas”, but was soon informed that the armies of the old king Andronikos II and the allied army of the Serbs “made camp near the Macedonian towns of Phillipi and Dramas”. Towards the end of 1345, as well as the following 1345 and 1346, the Serbian king and after his crowning in Skopje on 16th April 1346, the Emperor Stefan Dushan, conquered almost all of Macedonia, therefore the displeasure of statesman and writer Kantakouzenos about the lost territories of the Romeians on Macedonia.

Macedonia and the Macedonians from the 14th century to present day!

According to Prof. Dr. Milan Boshkoski from the Institute of National History in Skopje, the names Macedonia, Macedonians and Macedonian gradually imposed themselves as unique names for the people, the territory and the language spoken on the territory of classic Macedonia.

Gradually, through the middle Ages, the territory where the Macedonians Slavs lived as a dominant population was called Macedonia, from the inhabitants and foreigners, and the people that lived there started calling themselves Macedonians, especially from the 14th century onwards. In 14th century Byzantine sources, the areas in Macedonia were constantly called Macedonia, or the terms Macedonian areas and Macedonian towns were used. “Even the Serbian King Dushan signed under the law as the “Law of the pious, faithful and Christ-loving Macedonian King Dushan”, according to Dushan’s Code from 1349” – says Dr. Boshkoski.

 Byzantine historian Chalkokondyles, born in Athens in 1425 and author of the ten-volume historical writing “History tales”, clearly used the term Macedonia and Macedonians to mark the territories conquered by the Serbian King Dushan. According to him, Thessaloniki, which he called Therma, was a pure “Macedonian town”, and when the Turkish sultan Bayezid I conquered Skopje, he made peace with the “princes of Macedonia”. Among the Macedonian towns conquered by the Turks in late 14th century, beside Thessaloniki and Skopje, were Ohrid, Prilep, Ber, Serres and others.

While writing about certain parts of Macedonia, he used the terms True Macedonia, Great Macedonia, Upper Macedonia and Mediterranean or Inner Macedonia. His understanding of Macedonia was not only in its ancient meaning, from the time of Phillip II, or from the time of the Roman province Macedonia, but more than that. With the modernization and expansion of the Macedonian borders in 14th and 15th century, the term was used as a term with an ethnical meaning, not just to the inhabitants of Macedonia.

According to Bertrand de la Broquiere, a knight from Burgundy, in his work “The Journey across the sea” Macedonia extended east to the river of Marica with the town Andrianopolis, or the former Byzantine theme Macedonia, while the other part of Macedonia was the region between Rashka and Greece. He called the people living in Macedonia Macedonians. He wrote that while riding down the valley of river Marica, he first went “through Greece and then we entered Macedonia”, or as he wrote “I arrived to Phillippopolis, the capital of Macedonia”.

Of course, there are many other original documents that confirm the continuity of the name and the people that lived in Macedonia, from ancient times, through the middle Ages, to present day. All of that confirms the Macedonian ancient historical, cultural and ethnical heritage related to the continuity of the names Macedonia and Macedonians. According to Dr. Boshkoski, that continuity was undisputedly sublimated in our medieval cultural, historical and ethnical right to that name as the name of our people and our country.

Блаже Миневски за МИА (извор: МИА)

Види и: Македонското античко наследство не е спорно (Вечер)

The Macedonian ancient heritage is undeniable (2)

With the weakening of the theme system in Byzantium during the second half of the 9th century, and particularly in the 12th, the term Macedonia was being less and less used in its thematic and administrative meaning and under the influence of classicism the term Macedonia in its classic, historical-geographical meaning was being restored.

When did the Slavs start calling themselves Macedonians?

Since then, the term was gradually used not only to mark the territory of Macedonia in its ancient meaning, but the use by its inhabitants that they were from Macedonia or that they were Macedonians became more frequent. This nomination was gradually accepted by the new inhabitants, the Slavs, who started naming themselves Macedonians after the territory and the people that they assimilated, according to Dr. Boshkoski.

“The relationship between the Slavs and the native Macedonians and their life together is a question that is always asked when it is discussed about the Macedonians’ continuity. The native Macedonians from the period when the Slavs inhabited this region were mainly Romanized and Hellenized Macedonian population which was a mix from the remains of the old Macedonians and the many Romanian and “barbarian” colonists that survived the Slavic inhabitation, while only a small number of those who took shelter in the high mountain places managed to preserve their ethnic marks.

On the other hand, according to other authors, it can be certainly claimed that the ancient Macedonians actually merged into the Slavic sea and forever disappeared from the world history scene. According to Prof. Dr. Stjepan Antoljak, the name Macedonians transferred into the memory of the newly inhabited Slavs, who were called Macedonians by the Byzantine authors starting from the 10th century” – says Dr. Boshkoski.

Immediately before the arrival of the Slavs in Macedonia, the majority of the population consisted of Macedonians, Paeonians, Romanized people and other smaller ethnic groups and the language of the native remained in use, beside the official Latin. This fact is confirmed by the high rate of presence of the name Makedo and other typical Macedonian names in the region of Macedonia throughout the Roman period.

Relating the name Macedonia to the Slavs in Macedonia

The first time that the name Macedonia was mentioned in relation to the Macedonian Slavs was by Anastasius the librarian and it was about a Byzantine military expedition against the Slavs in 759. Anastasius clearly differentiated Slavs and Bulgarians, as well as the Byzantine administrative unit, or the theme Macedonia, from Macedonia in its ancient meaning, which was now inhabited by Slavs. He wrote that “in the 18th year of his reign, Constantine captured the Sclavinias in Macedonia, and conquered the others.”

A particularly interesting use of the name Macedonia was by the Byzantine King Michael II in early 9th century. In his letter from 10th April 824 sent to the emperor of the Holy Roman Empire, Ludwik the Fair, the Byzantine king reported about events that happened during his reign. He reported about the heavy traumas that the Byzantine Empire survived during Tomas the Slav from 820-824, writing “after he conquered our boats and dromons, he could come in parts of Thrace and Macedonia. By going there, he besieged our town (referring to Constantinople) and surrounded it with the fleet in December 821.

Further in the letter it was pointed out that Tomas the Slav had many insurgents from different regions in his lines, such as “regions of Mysia, Europe, Thrace, Macedonia, Thessaly and the Sclavinias that were around”.

Constantine VII “the purple-born” was one of the most significant Byzantine authors from early- and mid-10th century that used the terms Macedonia and Macedonians in their ancient meaning by calling the Slavs from that territory with that name, even though most of Macedonia’s territory was under Bulgarian command at the time. His works contain very important information about the Southern Slavs on the Balkans, the Macedonian Slavs and the Slavs in Greece and Peloponnese.

Unlike many of his contemporaries or medieval authors from the 10th and 11th century, he managed to successfully make a difference between the Byzantine theme Macedonia, located in western Thrace, and Macedonia in its ancient meaning with its historical-geographical borders.

“The information from Constantine VII about the lion as a crown of the Macedonians since the ancient period is the oldest written data about the tradition of the lion as crown of the Macedonians. That is why the coins with lion’s face of the Macedonian kings, who were dressed in lion’s skin, were valued more than any jewel or royal diadem. His testimony about the region of Strymon is very interesting. He wrote that the theme Strymon merged with Macedonia but did not regard it as a theme, but as a gorge that was used by Scythians rather than Macedonians, after Justinian Rinomet moved them to the mountains of Struma and the natural gorges”.

What is important is that Constantine VII never used the term Bulgarians to describe the Macedonian Slavs, or the Macedonians that were under Bulgarian command during his reign, which showed that he clearly differentiated the Macedonians from the Bulgarians. He used the terms Slavs, Scythians and barbarians to describe the Slavs in Macedonia and he remained consistent with his use of the term Macedonia as a land that was inhabited by the Slavs, at the same time ignoring the term Bulgaria for the territories that the Bulgarians conquered from Macedonia. 

Macedonia was still Macedonia even in 1018!

The Byzantine historian Leo the Deacon, born in Asia Minor circa 950, wrote about history in 10 books about the period from 959 to 976, but also about events that happened until 989. He used many ancient and early-byzantine authors as reference in his books. In one of his ten books there is a detail description of the Battle at the Gates of Trajan from 17th August 986 when the Macedonian army, led by Aron and Samoil, won a glorious victory over the Byzantine army led by Emperor Basil II.

“An interesting thing is that Leo the Deacon called the inhabitants of the medieval Macedonian state, whose first king was Samoil, Scythians and Mysians. Beside these names for the Macedonian Slavs, he also used the terms Macedonia and Macedonians to mark the territory and inhabitants that lived in that territory. The primary meaning of that term was its ancient one and represents a negation of the imposed term Bulgaria for the territory of Macedonia under Bulgarian command, while the term Macedonians, borrowed from the ancient authors, was used to mark the Macedonian Slavs from south-east and southern Macedonia, that remained in the Byzantine Empire for much of Samoil’s reign” – says Dr. Boshkoski.

The Byzantine historian John Skylitzes represents one of the most important historical sources about the history of the Macedonian medieval kingdom. In his historical book that represents a continuation of the “Chronicles” from Teophanes he covered the period between 811 and 1057. He wrote it during the reign of the Byzantine emperor Alexios I Komnenos and his understanding of the term Macedonia was particularly clearly differentiated.

According to him, the term Macedonia indicated a Byzantine administrative unit, or a theme, Macedonia, in western Thrace, which coincided with the information that Samoil rampaged in that Macedonia, too. It indicated an area that was called that way because a great number of Macedonians were forcefully inhabited there several centuries before.

Another mention of the name Macedonia by Skylitzes was when he described the earthquake from 1037. He wrote: “In 6546 (1037), 6th Indict (2nd November) in 10 A.M. there was an earthquake and the ground continued to shake until the end of January. There was famine in Thrace and Macedonia, Strymon and Thessaloniki, all the way to Thessaly”.

His younger colleague John Zonaras, who was a dignitary at the Byzantine court and head of the court’s office, had a dual approach to the term Macedonia. Namely, as with most Byzantine authors from the 11th and 12th century, Zonaras also used the term Macedonia as an administrative term for the Byzantine theme Macedonia in western Thrace, but on another occasion he used the term to indicate Macedonia in its ancient, historical-geographical borders.

Byzantine writer Anna Komnene wrote her “Alexiad” in mid-12th century, a book where she described the history of her father Alexios I Komnenos’s reign. Her book consisted of 15 volumes, using the name Macedonia on two occasions when writing about the ancient history of the Macedonians, and on all other occasions she used the term to indicate the theme Macedonia in western Thrace, thus making a strict difference between ancient Macedonia and the province Macedonia in Byzantium” – says Dr. Boshkoski.

(to be continued)

Блаже Миневски за МИА (извор: МИА)

The Macedonian ancient heritage is undeniable (1)

In the medieval original documentation, the name Macedonia for the territory, and Macedonians for the inhabitants that lived there as Macedonian people, have a full continuity, which means that in the Macedonians’ ethno genesis, the ancient Macedonians were also included, which mainly remained in these areas as indigenous population even after the arrival of the Slavs. 

In the complex ethno genetic process, the native ancient Macedonians gradually took the Slavic language and the Slavs took the Christianity, the name Macedonia and the ethnic denomination Macedonians. The language from the region of Thessaloniki, that was fixed by the brothers Cyril and Methodius, played a great role in the Christianization of the Slavs in Macedonia, according to the historians that studied and study the history of Macedonia and the Macedonian people. The historical documents confirm that the terms Macedonia, Macedonians, Macedonian – gradually imposed themselves in Byzantium as unique names for the people, the territory and the language that was spoken in the areas of classic Macedonia.

 

In the middle ages, the territory where the Macedonian Slavs lived, then as a dominant Macedonian population, was called Macedonia, both from the people within and people outside the territory, and the people that lived there called themselves Macedonians, especially after the 14th century. In Byzantine sources from the 14th century, the territory of Macedonia was constantly named either Macedonia, or one of the terms Macedonian areas and Macedonian towns, according to historians that studied the history of Macedonia and the Macedonian people.

The borders of Macedonia were never disputed

According to Dr. Milan Boshkoski from the Institute of National History in Skopje, the Macedonian ancient historical, cultural and ethnical heritage related to the continuity of the names Macedonia and Macedonians is undeniable and is sublimated in the Macedonian medieval cultural, historical and ethnical right of the name Macedonia and Macedonians, which can be seen from the rich medieval original documentation. In order to follow the historical continuity of the name Macedonia, one has to begin with the oldest known sources related to Macedonia, according to him.

The name Ematija is the oldest known name of Macedonia and it was used by the ancient sailors that sailed north, and the oldest information about Macedonia can be found in Homer’s “Iliad”, which mentions the river Axios (Vardar), the Paeonians that lived by the river, the town of Amidon, the regions of Pierija and Ematija, and Pelagonija, by the name of the ancestor Pelagon. According to legends by ancient authors, the Macedonians got their name and the name of their country by the epic hero Macedon.

The Macedonians are considered to have added the many Brigian enclaves from which the Macedonian people were formed to their ethnical structure. With the expansion of the Macedonian country other tribes that were related to the Macedonians, or their allies that had their own rulers, such as the Paeonians, which were very similar in the language to the Macedonians merged with the Macedonian people.

As for the territory, the borders set by Phillip II, and defined in written form by Strabo, are generally accepted in the historian science. North was mount Bertisk, today’s northern Albanian mountains, mount Skard, present Shar Mountain, Suva Gora, Jakupica and the northern hills of Babuna, the areas north of Bilazora, present Veles, present Ovche Pole, Mount Kozjak and the Osogovo Mountains. That was the northern border.

The western border reached the Adriatic Sea, which the Romans called the Macedonian Sea, with the areas south of Ljesh, including the towns of Durres and Apollonia, all the way to Epirus. The mountains Olympus on the south-east and Pindus south-west were the most southern Macedonian border, which headed from south to south-east along the river Pseneios, or Pencha, the region of Thessaly, the Aegean Sea with Halkidiki and the island of Thasos, and on east up to the river of Mesta, the southern hills of the Rhodopes and Mount Pirin on the south-eastern side.

These are the Macedonian borders until its fall under Roman authority, but it is a fact that those borders were accepted by most Roman and other later authors.

The Romans tried to wipe out the name Macedonia!

In 148 BC Macedonia was turned into a Roman province with a constant Roman provincial governor. Much later, in 297, during the reign of the Roman emperor Diocletian, a new administrative reform was performed and the Roman kingdom was divided in 12 great dioceses, which consisted of 100 provinces. It is considered that with those reforms, three new provinces were created out of the province Macedonia: Thessaly, New Epirus and Macedonia.

As Dr. Boshkoski says, at the end of the 5th century, there were probably new administrative changes in Byzantine, perhaps as a consequence of the fall of the Western Roman Empire in 476. The Latin chronicler Comes Morcelin, who lived in Constantinople and was the secretary of Justinian I before he was crowned a king, in his log for the year 482 reported that the Gothic king Theodoric “devastated the two Macedonias and Thessaly” under the order of his uncle Valamir, and in the log for the year 517 he wrote about new attacks in which the two Macedonias and Thessaly were devastated again, and the Goth cavalry robbed all the way to Thermopylae and Old Epirus. The fact that two Macedonias were mentioned at the time could mean that beside the existing province of Macedonia Prima, there was also a Macedonia Salutaris, meaning that the second Macedonia was renewed, according to Boshkoski.

It is unknown when exactly that change took place, but it is presumed it happened between the years 479 and 482. The last time that Macedonia Prima and Macedonia Salutaris are mentioned together as two provinces was in 535 in King Justinian’s 11th novel.

How did Macedonia become Sclavinia?

According the Byzantine historians and chroniclers, as well as other original information, in the changed political circumstances which required a different administrative division of Byzantium after the fall of the Western Roman Empire, as well as the strong barbaric attacks, especially after the attacks of the Slavs and their settlement on the Balkans, the content of the term Macedonia also changed.

After the settlement of the Slavs in Macedonia, a new term was promoted – Sclavinia, parallel with the term Macedonia. After forming the term Macedonia in western Thrace and its meaning in Byzantine administrative sense, it led to full mixing of the historical-geographical term Macedonia with its historical-geographical and administrative meaning transferred to the early middle Ages with the Byzantine topic of the same name. In that time the territory of Macedonia was mainly incorporated in the provinces of Mediterranean Dacia and Dardania.

After 550, the new crisis situations at the Danubian border required a different administrative division which the King-restorer finished. During a counting of the renewed fortresses and cities by Justinian I, the Byzantine court historian Procopius mentioned Macedonia as a province in historical-geographical borders, along the province of Dardania, which included a part of the present northern Macedonia.

The changed ethnical structure led to a different nomination of the territory of Macedonia and its citizens. The Byzantine chronicler Theophanes the Confessor, in his book “Chronography” written between 810 and 815, and which dealt with the period from 284 to 813, speaking about the settlement of the Slavs on the Balkan Peninsula, or in Macedonia and a big part on the territory of Greece and Peloponnese, didn’t mention the term Macedonia at all. The areas that the Slavs settled on the Balkans and Macedonia, he called Sclavinia, while its citizens – Slavs.

After the settlement of the Slavs on the Balkans during late 6th and early 7th century, the term Macedonia was rarely used by the medieval authors from that period. The Byzantine territories settled by Slavs were already lost to the kingdom.

During late 8th and early 9th century, Byzantium created the theme of Thrace, the first theme in the European part of its ruling, and soon the theme Macedonia was formed in Western Thrace. It has been argumentatively claimed that the forming of the theme Macedonia in Thrace was done mainly by the escaped citizens of Macedonia, or Macedonians, as well as refugees from other parts of the Balkan.

(to be continued)

Блаже Миневски за МИА (извор: МИА, Курир, MKD-news.mk)

Македонското античко наследство не е спорно (3)

Познатиот византиски историчар Никита Хонијат спаѓа во редот на сестрано образованите луѓе во своето време, од периодот на втората половина на 12-ти век и првите децении на 13-ти век. Се родил околу средината на 12-ти век, во местото Хон, во областа Фригија, а умрел во Никеја меѓу првата и втората деценија од тринаесеттиот век. Своето образование го стекнал во Цариград, а напишал историја во која опфатил периодот од владеењето на династијата Комнини и Ангели од 1118-та до 1204-та година.

 

Неговото сфаќање на името Македонија и Македонци е двојно. Под поимот Македонија тој вообичаено ја подразбира областа околу Андријанополис, но не и околу Филипополис, што претставува избледето сфаќање за некогашната византиска тема Македонија во Тракија, која во негово време повеќе не постоеле туку била само спомен на некое минато време. Во своето дело тој на неколку места ги користи термините Тракијци, Македонци и Тесалци, а притоа ги подразбира жителите на истоимените историско-географски области во почетокот на 13-ти век.

Опишувајќи ја битката кај Димитрица од 7 ноември 1185-та година помеѓу норманската и византиската војска, Зонара за заробениот нормански војсководач Балдиун ќе запише дека „бил многу горд од претходните победи над Ромеите и се споредувал со Александар Македонски и сметал дека извршил поголеми дела од него за кусо време, без да пролее крв“.

Византискиот историчар Јован Киним, роден околу 1143-та а живеел до 1230-та година, потекнува од видно семејство и се стекнал со солидно образование во византиската престолнина. Овој историчар бил доверлив пријател на византискиот цар Манојло Први Комнин. За походот против Србите во 1162-та година, Кинам подвлекува дека „царот тргна на македонската земја, во градот Филип, (мисли на градот Филипи во Македонија), за да ги среди состојбите во Србија“.

Ова е единственото спомнување на Македонија до страна на Јован Кинам, па според тоа тешко е со поголема сигурност да се согледа неговото сфаќање на овој историско-географски поим. Повеќето византски автори од 12-ти и првите децении на 13-ти век, како и во наредните векови, поимот Македонија сè поретко го подразбираат како некогашната византиска тема Македонија во западна Тракија а сè почесто под тој поим ја имале предвид Македонија во нејзините античко историско-географско значење.

Солун во 13-ти век е метропола на Македонците!

Така, византискиот историчар и дипломат од 13-ти век, Георги Акрополит, кој студирал во Никеја а подоцна извршувал доверливи дипломатски должности на дворот на никејскиот цар Јован Трети Ватац, има напишано историско дело кое почнува од 1203-та а завршува со 1261-та годфина, а неговото сфаќање за поимот Македонија и исто така многу интересно. За него Македонија е машави на византиската воено-административна единица со истото име проширена со областите околу Филипополис, која во негово време не постоела, но истовремено го означувала и источниот дел на Македонија во нејзиното историско-географско значење.

Само во еден случај Ватац Македонија ја подразбира во нејзиното проширено историско-географско значење, кога како македонски ги означува областите помеѓу градовите Серес и Скопје. Во редицата византиски автори, кои го користат името Македонија и Македонци за словенското население кое го населило овој историско-географски простор на Македонија, е и учениот византиец Ефраим, кој во 1313-та година напишал хроника која за навлегувањето на Норманите во 1185-та година ќе констатира дека го „зазеле градот Солун, метрополата на Македонците“. Значи, метропола на Македонците, а не Грците, а притоа станува збор за почетокот на 13-ти век, кога во Солун веќе живееле Македонските Словени“.

Меѓу византиските историчари кои го користат името Македонија и Македонци е и познатиот Никофор Григора, кој е роден кон крајот на 13-ти век, а живеел до 1360-та година.

Неговото разбирање на имињата Македонија и Македонци покажува дијаметрално спротивни гледишта од авторите од претходните векови и е карактеристично, не само за 14-ти век, туку и за следните векови. Имено, Григора го напушта старото сфаќање за Македонија како византиска воено-административна единица под името Бугарија, како анахронизам за своето време, а таков став има и за надживеаната и веќе непостоечка тема Македонија во западна Тракија.

Притоа настојува да најде објаснување зошто територијата на Македонија била нарекувана со името Бугарија. Практично тој Македонија ја подразбира во нејзините етничко-географски граници, а сосема во ретки случаи поимот Македонија го толкува во неговиот стеснет антички обем, како дел од византиската Солунска област, некогашната тема Тесалоники, која го зафаќала главно просторот помеѓу реките Струма и Вардар.

Според Никифор Григора, кој бил ученик на Јован Глика и Теодор Метохит, но и со големи познавања од класичната историја, „Македонија се наоѓа на крајните граници на ромејското подрачје“ на Балканот, односно јужно од границите на Српското кралство во 14-от век, а градот „Солун е главен град, кој е прв во земјата на Македонците“. Имено, тој отворено ги именува Македонците како Македонци во средината на 14-ти век, што значи дека го признава континуитетот на македонскиот народ на просторот на Македонија.

Од друга страна факт е дека во своите дела Македонците никогаш не ги наведува како Бугари. За да нема забуни што всушност сфаќал под поимот Македонија, тој ги набројува македонските градови Солун, Девол, Берат, Дебар и Касандрија, но ги спомнува и македонските градови потчинети од Трибалите, односно Србите. Тоа се градовите Скопје, Велес, Штип, Прилеп, Битола и Струмица, што сосема јасно ја оцртува границата на Македонија.

Според моите истражувања, вели д-р Бошкоски, поимот Македонија кај Григора, во неговото историско-географско значење, се сретнува точно 26 пати. Интересно е исто така тоа што за Никофор Григора нема дилеми дека Бугарија не е Македонија, па на едно место подвлекува дека бугарскиот цар Калојан во 1205-та година лесно ги „преминал сите места до Солун и Македонија и ги претворил сите села, градови-тврдини во скитска пустина“. За освојувањето на Солун од страна на српскиот деспот Теодор Ангел во 1224-та година, Никофор Григора категорично подвлекува дека тој „најпосле го покорил и главниот град Солун, кој е прв во земјата на Македонците“.

Според тоа, сосема е јасно дека Солун, како прв град во земјата на Македонците е спомнат, не само во неговото античко, туку и во современото значење за 14-ти век. Последното спомнување на името Македонија во неговото пошироко историско-географско значење, од страна на византискиот историчар Никифор Григора е поврзано со освојувањата на српскиот крал Стефан Душан во јужна Македонија во текот на 1345-та година, како и за време на влегувањето на Јован Кантакузин во Цариград и неговото прогласување за цар. Сведоштвото на овој историчар пренесува дека по влегувањето на цар Душан „во Македонија со другите градови“, а тоа се градовите Скопје, Дебар, Кичево, Охрид, Воден, Прилеп, Штип, Струмица, Кожле, Велес и Просек, кои од 1282-та до 1345-та година српските владетели успеале да ги освојат од Византија – „и Бер му стана набрзо подложен, не можејќи без помош да и оддолева на варварската упорна сила, откако оттаму во меѓувреме побегнал управникот, синот на Манојло“.

Што се однесува пак до спомнатиот Јован Кантакузин, кој е роден 1295-та година, а византиски цар бил од 1347-та до 1354-та година, треба да се каже дека, освен што бил талентиран војсководец и извонреден државник, тој исто така е и најистакнат византиски писател од 14-от век. И тој во своите дела мошне конкретно и прецизно ги користи поимите Македонија и Македонец. Така, зборувајќи за настаните во Византија од 1230-та до 1321-та година, Кантакузин меѓудругото известува дека протостраторот Теодор Синадин бил „намесник во Прилеп и околните гратчиња и тамошните предели на Македонија“, а во „Струмица бил намесник синот на великиот логотет Димитриј Ангел, додека другиот син Михаил Ласкарис бил намесник во Мелник, двата града во Македонија“.

Според Кантакузин, царот Андроник Трети кон крајот на 1327-та година, заедно со него како доместик, „откако го зеде преостанатиот дел од војската (дел оставил во Тракија) се упати кон Македонија за да се бори таму со војсководачите на стариот цар од западните области“, но набрзо бил известен дека војските на стариот цар Андроник Втори и сојузничката војска на Србите „се улогорила кај македонските градови Филипи и Драма“. Кон крајот на 1344-та година, како и следните 1345-та и 1346-та година, српскиот крал, а од 16-ти април 1346 година, по крунисувањето во Скопје и цар Стефан Душан, ја освоил речиси цела Македонија и оттаму негодувањето на државникот и писател Јован Кантакузин за изгубените териториии на Ромеите во Македонија.

Во есента 1344-та година Јован Канатакузин ги примал пратениците од Цариград во Димотика и, според сопственото подоцна запишано кажување, им рекол: „Гледате ли колку страдања им донесе војната на Ромеите. Трибалите веќе ги потчинија кон себе си сите западни градови. Се плашам дека ако тоа продолжи сосема ќе ја завладеат Македонија“. Подоцна, кога се зацврстил на престолот, Јован Кантакузин нудејќи му сојуз и пријателство на српскиот владетел Стефан Душан ќе рече: „Ако сега, се разбира, сакаш праведно да постапиш, а порано тоа не го сакаше, и да ја вратиш Акарнанија и Тесалија и другите градови во Македонија кои ги држиш, јас ќе ја заборавам поранешната неправда, возвраќајќи ти за пријателството и честа која си ми ја укажал кога беше потребно, и обновувајќи ги старите договори и заклетви, повторно ќе те сметам за пријател и сојузник и ќе се обидам повторно да се направам достоен на твојата почест и грижа“.

Македонија и Македонците од 14-ти век до денес!

Според проф. д-р Милан Бошкоски од Институтот за национална историја во Скопје, имињата Македонија, Македонци, македонски постепено се наметнувале како единствени имиња за народот, територијата и јазикот што се зборувал на територијата на класична Македонија.

Постепено низ Средниот век територијата на која живееле македонските Словени, како доминантно население, од страна на другите, но и од самите жителите била именувана како Македонија, а луѓето што живееле на тој простор, особено од 14-ти век наваму, веќе и самите себеси се именуваат како Македонци. Во визатниските извори од 14-ти век областите во Македонија редовно се именувани со името Македонија или биле користени термините македонски области и македонски градови. „Дури и српскиот цар Душан, според Душановиот законик од 1349-та година, вели д-р Бошкоски, се потпишал под законот како 'Закон на багочестивиот, верен и христољубив македонски цар Душан'.“

И византискиот историчар Халкокондил, кој е роден во Атина во 1425 година, а е автор на десеттомниот историски спис „Прикази од историјата“, сосема јасно го употребува терминот Македонија и Македонци, за да ги означи териториите кои ги освоил српскиот цар Душан. Според него, Солун, кој го нарекува Терма е чисто 'македонски град', а кога турскиот султан Бајазит Први го освоил Скопје, склучил мир со 'кнезовите на Македонија'. Меѓу македонските градови кои ги освоиле Турците кон крајот на 14-ти век, покрај Солун и Скопје, ги набројува и Охрид, Прилеп, Бер, Серес и други.

Интересно е што, пишувајќи за одделни делови на Македонија, ги употребува термините Вистинска Македонија, Голема Македонија, Горна Македонија и Средоземна или Внатрешна Македонија. Неговото сфаќање на Македонија не е само во нејзиното античко значење, од времето на Филип Втори или, пак, од времето на римската провинција Македонија, туку повеќе од тоа. Со осовременувањето и проширувањето на границите на Македонија во 14-ти и 15-ти век, терминот веќе се однесува не само како за жители на Македонија туку и како термин со етничко значење.

Со вакви и слични гледишта за употребата на името Македонија и Македонци во пишаните извори од 15-от век се јавуваат многу автори, а карактеристичен пример е примерот со бургундскиот витез Бертранд де ла Брокиер, кој е роден кон крајот на 14-ти, а починал во втората половина на 15-ти век, кој во своето дело 'Патувањето преку морето', напишано во 1457-та година, дава свои впечатоци за земјите низ кои поминал.

Така, според него, Македонија се простира на исток до реката Марица со градот Андријанополис, односно некогашната византиска тема Македонија, додека другиот дел на Македонија, според него, е областа помеѓу Рашка и Грција. Жителите кои ја населуваат земјата Македонија ги нарекува Македонци. Меѓу другото пишува дека од Андријанополис се упатил по долината на реката Марица, и откако јавал еден ден по убав шумски пат, најнапред поминал „низ Грција, а потоа влеговме во Македонија“. Или, како што запишал, „стигнав во Филипопол, кој е главен град на Македонија“.

Се разбира дека има уште многу изворни документи кои го потврдуваат континуитетот на името и народот што живееле во Македонија од антиката, преку средновековието, до денес. Сето тоа го потврдува македонското античко историско, културно и етничко наследство во одонос на континуитетот на имињата Македонија и Македонци. Спорд д-р Бошкоски, тој континуитет е неспорно сублимиран во нашето средновековно културно, историско и етничко право на тоа име, како име на нашиот народ и на нашата земја.

Блаже Миневски за МИА (извор: МИА)

Верзија на англиски: Facts about Macedonia - its ancient heritage is undeniable

Види и: Македонското античко наследство не е спорно (Вечер)

Македонското античко наследство не е спорно (2)

Со слабеењето на тематскиот систем во Византија од втората половина на 9-от век, а особено во 12-ти век, поимот Македонија во неговото тематско, административно значење, сé помалку бил во употреба, односно под влијание на класицизмот, се враќал поимот Македонија во неговото класично, историско-географско значење.

Кога Словените почнале да се именуваат како Македонци?

Оттогаш постепено, терминот бил употребуван не само за означување на територијата на Македонија во нејзиното античко значење, туку зачестила употребата од страна на нејзините жители, за кои во изворите се потенцирало дека се од Македонија или дека се Македонци. Ваквото именување постепенено го прифатиле и новите жители Словените, кои според територијата и народот што го претопиле, како што вели д-р Бошкоски, самите почнале да се именуваат како Македонци.

„Каков бил односот на Словените кон староседелците Македонци и како продолжило нивното понатамошно живеење, всушност е прашање што се поставува секогаш кога се зборува за континуитетот на Македонците. Староседелците во Македонија, во време кога Словените го населиле овој простор, главно биле романизирано и хеленизирано македонско население кое претставувало мешавина од остатоците на старите Македонци и многубројните романски и 'варварски' колонисти, кои го преживеале словенското населување, односно се стопиле во доминантната словенска маса, додека само мал број од оние кои се засолниле во високите планински места, успеале да ги зачуваат своите етнички белези.

Од друга страна, според други автори, со сигурност може да се тврди дека античките Македонци всушност се претопиле во словенското море и засекогаш исчезнале од светската историска сцена. Според проф. д-р Стјепан Антолјак, името на Македонците преминало во меморијата на новонаселените Словени, кои почнувајќи од 10-от век од страна на византиските автори биле нарекувани Македонци“, подвлекува д-р Бошкоски.

Инаку, непосредно пред доаѓањето на Словените во Македонија, мнозинството од населението го сочинувале Македонци, Пајонци, романизирани елементи и други помалубројни етнички групи, а покрај официјалниот латински во употреба бил и останал и јазикот на староседелците. Овој факт е потврден и со високиот степен на присуство на имињата Македо и други типични македонски имиња на просторот на Македонија низ целиот римски период.

Меѓусебното културно-цивилизациско влијание помеѓу староседелците и Словените било подолготраен процес од што прво произлегла христијанизацијата на Словените, мешањето на обичаите и наметнувањето на името Македонија за Словените што ја населиле, а подоцна, постепено, низ Средниот век се наметнало и името Македонци за жителите кои ја населиле Македонија. Староседелците, кои полека се изгубиле во словенското мноштво го примиле јазикот на дојденците, азбуката која била создадена за Словените, прво глаголицата, а потоа кирилицата, при што во долготрајниот етногенетски процес низ Средниот век се формирал македонскиот народ и македонскиот јазик, сметаат историчарите.

Поврзување на името Македонија со Словените во Македонија

Првото спомнување на името Македонија поврзано со Македонските Словени е кај Анастасиј Библиотекарот, а е поврзоано со византискиот воен поход против Словените во 759-та година. Имено, Анастасиј сосема јасно ги разликува Словените од Бугарите, како и византиската административна единица, односно темата Македонија, од Македонија во нејзиното античко значење, која сега е населена со Словени. Тој пишува дека „во осумнаесеттата година од своето царување, Константин ги заробил склавиниите во Македонија, а другите ги покорил“.

За употребата на името Македонија во почетокот на 9-от век особено интересно е сфаќањето на византискиот цар Михаил Втори. Во писмото од 10-ти април 824-та година, упатено до императорот на Светата Римска Империја, Лудовик Благочестивиот, византискиот цар известува за настани кои се случиле во времето на неговото владеење. Византискиот цар го известува Лудовик за тешките трауми што ги доживеало Византиското царство за време на Тома Словенот од 820 до 824-та година, пишувајќи дека „откако ги собра нашите кораби и дромони, имаше можност да дојде во делови на Тракија и Македонија. Доаѓајќи таму тој го опседна нашиот град, (се мисли на Константинопол) и го опколи со флотата во декември 821 година.

Понатаму во писмото се истакнува дека Тома Словенот во своите редови имал многу востаници од различни области, меѓу кои и од „краиштата на Мизија, Европа, Тракија, Македонија, Тесалија и од Склавиниите , кои беа наоколу“.

Исто така и Јован Каменијат, свештеник од Солун и византиски писател, во своето дело „За заземањето на Солун“ од страна на Арапите во 904-та година, како сведок на настаните, меѓудругото, запишал драгоцени податоци за Македонските Словени. Опишувајќи ја околината на Солун, авторот дава извонредни податоци за словенските племиња Драгувити и Сагудати, кои биле под управа на градот Солун, потоа за Струмјаните кои живееле подалеку, но и за другите словенски племиња, како и за нивните односи со Византија и византските власти. Во ова свое дело тој констатира дека словенските племиња само формално ја признавале византиската власт“, вели д-р Бошковски.

Еден од најзначјните византиски автори од првата половина и средината на 10-от век, кој ги употребува термините Македонија и Македонци во нивното античко значење, нарекувајќи ги така Словените на таа теритотија, иако во тоа време поголемиот дел од Македонија се наоѓал под бугарска власт, е византискиот цар и писател Константин Седми Порфирогенит. Неговите дела имаат особено важни податоци за Јужните Словени на Балканот, за Македонските Словени и за Словените во Грција и на Пелопонез.

Тој извонредно умешно, за разлика од некои негови современици или средновековни автори од 10-ти и 11-ти век, прави разлика помеѓу византиската тема, областа Македонија расположена во западна Тракија и Македонија во античко значење со нејзините историско-географски граници. Царот писател Порфирогенит, Македонија секогаш јасно ја разграничува од темата Македонија, така како што тој ја разбира, но и од државата Бугарија, а Македонците јасно ги разграничува од Бугарите.

„Податокот на Константин Порфирогенит за лавот како круна на Македонците уште од античкиот период е најстариот пишан податок со кој се поврзува традицијата на лавот како круна на Македонците. Токму затоа на монетите на македонските кралеви, кои се кителе со кожа од лав, ликот на лавот се ценел повеќе од кој и да е скапоцен камен или кралска дијадема. Интересно е неговото сведоштво за областа Стримон, пишувајќи дека темата Стримон се присоедини на Македонија и за неа никаде не станува збор како за тема, туку се вбројува во редот на клисурите. Неа ја користат Скити, наместо Македонци, откако нив Јустинијан Риномет ги преселил во планините на Струма и приодните клисури“.
Спомнувањето на Македонците кон крајот на седми век во областа Стримон е втор податок за нивното опстојување во Македонија, како Македонци. Истиот автор пишува дека „Тесалоника која е уредена како тема, исто така е дел на Македонија. И за да не ги наведувам туѓите и старите свидетели за таа работа, вели тој, веродостоен свидетел е Христовиот свети апостол Павле кој ја нарекува Македонија. Тој пишува вака: „Со нас беше Аристарх, Македонец од Тесалоника. Тесалоника е метропола на Македонија, а неа во македонските градови ја става и граматикот Хиерокле“.

Важно е и тоа што Константин Перфирогенит ниту еднаш не го употребил терминот Бугари за македонските Словени, односно за Македонците кои биле под бугарска власт во негово време, со што јасно ги разграничува Македонците од Бугарите. Тој за Словените во Македонија ги употребува термините Словени, Скити и варвари, а доследен и е при употребата на поимот Македонија како земја која ја населиле Словените, притоа игнорирајќи го поимот Бугарија за териториите кои Бугарите ги освоиле од Македонија.

Во тој контекст, непознат автор кој живеел во втората половина на 10-от век, направил изводи од географијата на римскиот историчар Страбон, а понекаде додал и свои согледувања. Овој автор во науката е познат како Страбонов Епитомар. И покрај тоа што во негово време поголемиот дел од територијата на Македонија била во составот на Бугарското царство, а помал дел од јужна Македонија во состав на Византиската Империја, тој, кога пишува за Македонија, постојано го употребува терминот Македонија во неговото историско-географско значење. Пишувајќи за настаните кои се случиле во 8-ми век, со временска дистанца од цели три века, ќе забележи: „И сега Скитите - Словени го населуваат целиот Епир и делови од Хелада и Пелопонез, и Македонија“.

Македонија била Македонија и во 1018 година!

Византискиот историчар Лав Ѓакон е роден во Мала Азија околу 950-та година и живеел во почетокот на 11-от век. Тој напишал историја во 10 книги, која го опфаќа периодот од 959-та до 976-та година, но пишува и за настани кои се случиле до 989-та година. Се разбира дека во пишувањето користел мноштво антички и рановизантиски автори, на кои се повикува во своето дело. Меѓудругото, во една од своите десет книги, има детален опис на битката кај Трајановата врата од 17 август 986-та година, кога македонската војска предводена од Арон и Самоил извојувала блескава победа над византиската војска која ја предводел царот Василиј Втори.

„Интерсено е тоа што Лав Ѓакон жителите на средновековната македонска држава, чиј прв владетел бил Самоил, ги нарекува Скити и Мизи. Меѓутоа, покрај овие називи за Македонските Словени, тој ги користи и термините Македонија и Македонци за означување на територијата и жителите што ја населуваат таа територија. Секако тој термин има пред сè античко значење и претставува негација на наметнатиот термин Бугарија за територијата на Македонија под бугарска власт, додека со терминот Македонци, позајмен од античките автори, овој историчар ги означува македонските Словени од југоисточна и јужна Македонија, кои во поголемиот дел во времето на Самоил останале во Визанстиското Царство. Значи, за Македонците под бугарска власт не го користи терминот Бугари, туку Скити и Мизи, додека оние што биле под Византија останале Македонци“, подвлекува д-р Бошкоски.

Уште еден автор, современик на настаните во времето на македонскиот цар Самоил и на неговите наследници до 1018-та година го употребил името Македонија за оваа средновековна македонска држава. Се разбира и овојпат Македонија е прецизно разграничена од Бугарија, а за цар Самоул вели дека е „тиранин“ во „бунт“ против византискиот цар Василиј Втори. Станува збор за авторот на „Легендата на св. Трифун“ настаната кон крајот на втората деценија на 11-от век , зачувана во италијански ракопис од 1466-та година. Во овој текст меѓудругото се подвлекува дека Самоил „ги ограбувал и опустошил областите на Бугарија и Македонија и некои градови на Далмација и ја довел својата војска по Котор“.

Византискиот историчар Јован Скилица спаѓа во редот на најважните историски извори за историјата на македонското средновековно царство. Во неговото историско дело кое претставува продолжение на Теофановата „Хроника“, го опфаќа перидот од 811-та до 1057-та година. Делото го пишувал за време на владеењето на византискиот цар Алексиј Први Комнин, а неговото сфаќање на поимот Македонија е особено јасно издиференцирано.

Според него, терминот Македонија означува византиска административна единица, односно тема Македонија во западна Тракија, што се поклопувала со податокот дека Самоил ја пустошел и таа Македонија. Станува збор за област, која е наречена со тоа име зашто таму, неколку века претходно, присилно биле преселени голем број Македонци.

Друго споменување кај Скилица на името Македонија е во врска со неговото опишување на земјотресот што се случил во 1037-та година. За овој настан тој пишува: „Во 6546 (1037), 6-ти индикт, (2 ноември) се случи земјотрес во десет часот дента и земјата продолжи да се тресе дури до крајот на месец јануари. Настана глад во Тракија и Македонија, Стримон и Солун, дури до Тесалија“.

Неговиот помлад колега Јован Зонара, пак, кој бил великодостојник на византискиот царски двор и управник на дворската канцеларија, во однос на употребата на поимот Македонија има двоен приод. Имено, како и кај повеќето византиски автори од 11-ти и 12-ти век, и Зонара поимот Македонија го користи како административен поим за византиската тема Македонија во западна Тракија, но во друга прилика со тој термин ја означува и Македонија во нејзиното антички, исторско-географски граници.

Така, зборувајќи за најраната историја на Византија тој пишува: „Константин, (мисли на Константин Велики, првиот христијански и византиски цар), ја наследил Италија и Рим, потоа Илирик и Македонија, заедно со Елада и Пелопонез“. Значи, авторот ја подразбира Македонија како целина составена од провинциите Македонија Прима и Македонија Секунда.

Пишувајќи за упадот на Узите, племе од турските групи, кое во 1064-та година преминувајќи го Дунав „стигнале дури до Македонија, ја ограбиле и навлегле во Елада“. Значи, да констатираме, најпрво ја ограбиле Македонија, ја поминале и дури потоа невлегле во Елада. Оттука јасно е дека Зонара Македонија ја идентификува со античко-историско-географското значење како сосед на Елада, а притоа факт е дека не го употребува терминот Бугарија за таа територија.

Византиската писателка Ана Комнена, пак, кон средината на 12-ти век ја напишала својата „Алексијада“, дело во кое ја опишала историјата на владеењето на својот татко Алексеј Први Комнин. Нејзиното дело има 15 тома, а таа на две места го употребува терминот Македонија, пишувајќи за античката историја на Македонците, но во сите други случаи тој поим го употребува за темата Македонија во западна Тракија, правејќи строга разлика помеѓу Македонија од античко време и провинцијата Македонија во визастиско време“, констатира д-р Бошкоски.

(продолжува)

Блаже Миневски за МИА (извор: МИА)

Верзија на англиски: Facts about Macedonia - its ancient heritage is undeniable 

Македонското античко наследство не е спорно (1)

Во средновековната изворна документација, името Македонија за територијата, и Македонци – за жителите кои живееле во неа како македонски народ, имаат целосен континуитет, а тоа значи дека во етногенезата на Македонците биле вклучени и античките Македонци, кои во најголем дел останале на овие простори како староседелско население и по доаѓањето на Словените.

Во сложениот етногенетски процес староседелците, античките Македонци, постепено го примиле словенскиот јазик, а Словените христијанството, името Македонија и етничкиот назив Македонци. Притоа јазикот од околината на Солун, кој бил фиксиран од браќата Кирил и Методиј, одиграл голема улога во христијанизацијата на Словените во Македонија, сметаат историчарите што ја проучувале и проучуваат историјата на Македонија и македонскиот народ. Историските документи потврдуваат дека термините Македонија, Македонци, македонски – постепено се наметнувале и во Византија како единствени имиња за народот, територијата и јазикот што се зборувал во областите на класична Македонија.

Во Средниот век територијата на која живееле македонските Словени, сега како доминантно македонско население, и однадвор, од другите, но и од самите жители внатре, била именувана како Македонија, а луѓето кои живееле на овие простори, особено од 14-ти век наваму, самите себеси се именуваат како Македонци. Во византиските извори од 14-тиот век територијата на Македонија редовно се именува со името Македонија или биле користени термините македонски области и македонски градови, сметаат историчарите кои ја проучувале историјата на Македонија и на македонскиот народ.

Границите на Македонија никогаш не биле спорни

Според д-р Милан Бошкоски од Институтот за национална историја во Скопје, македонското античко, историско, културно и етничко наследство во однос на континуитетот на имињата Македонија и Македонци е неспорно и е сублимиран во македонското средновековно културно, историско и етничко право на името Македонија и Македонци, што се гледа од богатата средновековна изворна документација. За да се проследи историскиот континуитет на името Македонија, смета тој, треба да се почне од најстарите познати извори поврзани со Македонија.

Името Ематија е најстарото познато име со кое била нарекувана Македонија од страна на античките морепловци кои пловеле кон север, а најстарите податоци за Македонија ги среќаваме во „Илијадата“ на Хомер, каде се спомнати реката Аксиос (Вардар), потоа Пајонците кои живееле крај реката, градот Амидон на устието на истата река, областите Пиерија, Ематија, а според родоначалникот Пелагон и областа Пелагонија.

Од легендите на античките автори, Македонците своето име и името на својата земја го добиле по епскиот херој Македон. Во зачуваниот фрагмент на Хесиод, византискиот цар и писател Константин Петти Порфирогенит во делото „За темите“, меѓудругото, вели дека „областа Македонија го носи името по Македон, син на Зевс и Тија, ќерката на Девкалион“. Слично потекло соопштува и Тукидит, додавајќи дека „кон Македонците припаѓаат и Линкестите и Елимиотите, и други племиња понагоре, кои се сојузници и поданици на Македонците, но си имаат и сопствени владетели“. Според него, „сегашната приморска Македонија ја придобил најнапред Александар, таткото на Пердика и неговите предци Теменидите, кои потекнувале од Аргос. Тие владееле откако со оружје в рака ги изгониле од Пиереите, кои го населувале Фаргет и други места под Пангеј, одавде Стримон“.

Се смета дека Македонците во својата етничка структура ги слеале и многубројните бригиски енклави од кои се формирал македонскиот народ. Со експанзијата на македонската држава, во македонскиот народ постепено се слеале и други, сродни со Македонците, племиња или нивни сојузници, кои си имале свои владетели, како Пајонците, на пример, кои јазично биле многу блиски со Македонците, а и тие во основа на својот јазик имале претрпеле заначително влијание од бригиската етно-лингвистичка компонентна.

Што се однесува, пак, до територијата, во историската наука општоприфатени се границите на Македонија кои ги воспоставил Филип Втори, а кои во пишана форма ги дефинирал Страбон. Значи, на север е планината Бертиск, денешните северно-албански планини, планината Скард, всушност денешните Шар Планина, Сува Гора, Јакупица и северните падини на Бабуна, потоа областите северно од Билазора, денешен Велес, денешното Овче Поле, планината Козјак и Осоговските Планини. Тоа е северната гранца.

Западната граница допирала до Јадранското Море, кое Римјаните го нарекувале Македонско Море, со областите јужно од Љеш, вклучувајќи ги градовите Драч и Аполонија, па сé до Епир. Планините Олимп на југоисток и Пинд на југозапад, биле најјужната граница на Македонија, која од југ кон југоисток одела по реката Псенеиос, односно Пенча, областа Тесалија, Егејското Море со Халкидики и островот Тасос, а на исток допирала до реката Места, јужните падини на планинскиот масив на Родпоите и Пирин Планина на североисток.

Или, конкретно, како територија, античка Македонија се наоѓала во централниот дел на денешниот Балкански Полустров, меѓу Тракија на исток и Јадранското Море на запад, при што Илирија на запад била северниот сосед, Тесалија била на југ од Македонија, а Дарданија на север. Според грчкиот географ Страбон, во границите на Македонија влегувале и градовите Драч и Аполонија, со што Македонија на запад излегувала на Јадранското Море.

Се разбира, овие граници се границите на Македонија до нејзиното паѓање под римска власт, но факт е дека истите тие граници биле прифатени и од повеќето римски и други подоцнежни автори.

Римјаните се обидуваат да го избришат името Македонија!

Во 148 година п.н.е. Македонија е претворена во римска провинција со постојан римски провинциски намесник. Иако границите на провинциите Македонија Прима и Македонија Секунда во разни периоди биле менувани, сепак повеќе или помалку тие промени секогаш останувале внатре, во историско-географските граници на Македонија.

Многу подоцна, во 297-та година, за време на владеењето на римскиот император Диоклецијан, била извршена нова административна реформа, а римското царство било поделено на 12 големи диецези, кои, пак, биле составени од 100 провинции. Се смета дека со овие реформи од дотогашната провинција Македонија биле формирани три нови провинции: Тесалија, Нов Епир и Македонија.

Кон крајот на 5-от век, како што вели д-р Бошкоски, најверојатно имало нови административни промени во Византија, можеби како последница на пропаѓањето на Западното Римско Царство во 476-та година. Латинскиот хроничар Комес Морцелин, кој живеел во Константинопол и бил секретар на Јустинијан Први пред да биде крунисан за цар, во записот за 482-та година известува дека готскиот крал Теодорих, по наредба на својот чичко Валамер „ги опустошил двете Македонии и Тесалија“, а во записот од 517-та година пишува за нови напади во кои повторно биле опустошени двете Македонии и Тесалија, а готските коњаници ограбувале дури до Термопилите и до Стар Епир. Фактот што во ова време се спомнуваат две Македонии може да значи дека покрај постоечката провинција Македонија Прима, повторно била формирана и Македонија Салутарис, односно била обновена втората Македонија, смета Бошкоски. Кога настанала оваа промена не се знае точно, но се претпоставува дека тоа се случило помеѓу 479-та и 482-та година.

Потврдата за ваквото тврдење се наоѓа во списот на византискиот историчар Малхус, кој во 479-та година споменува дека „и првата престолнина на Македонија, градот Стоби бил опустошен од Готите“. Подоцна, на прагот на 6-от век територијата на Македонија во нејзините историско-географски и етнички граници, како составен дел на Византиското царство, во административен поглед, влегувала во рамките на перфектурата Илирик.

Последен пат Македонија Прима и Македонија Секунда заедно, како две провинции, се споменати во 535-та година во 11-та новела на царот Јустинијан Први по повод назначувањето на Кателијан за архиепископ во нововостановената Архиоепископија Јустинијана Прима, - вели д-р Бошкоски.

Како Македонија станува Склавинија?

Според византиските историчари и хроничари, како и според други изворни податоци, во изменетите политички околности кои налагале поинаква административна поделба на Византија, по паѓањето на Западното Римско Царство, како и засилените варварски, а особено по нападите на Словените и нивното населување на Балканот, се менувала и содржината на поимот Македонија.

По населувањето на Словените во Македонија се промовира нов термин Склавинија, се разбира паралелно со терминот Македонија. По формирањето на темата Македонија во западна Тракија и со нејзниното значење во византиска административна смисла, доаѓа до целосно мешање на историско-географскиот поим Македонија со нејзиното историско-географско и административно значење пренесено во раниот Среден век со истоименета византиска тема. Во тоа време територијата на Македонија главно е вклопена во провинциите Средоземна Дакија и Дарданија.

Веќе по 550- година новите кризни состојби на дунавската граница налагале поинаква административна поделба која ја извршил царот-реставратор. Имено, при набројувањето на обновените тврдини и градови од страна на цариот Јустинијан Први, византискиот дворски историчар Прокопиј, Македонија ја спомнува како една проивинција во историско-географски граници, покрај провинцијата Дараданија, во која влегувал и дел од денешна северна Македонија. Многу поинтересни согледувања околу терминот Македонија и Македонци дава списот „Чудата на свети Димитриј Солунски“, од втората половина на 7-от век, од перото на солунскиот митрополит Јован. Овде Македонија, значи во втората деценија на 7-от век, веќе не се споменува во нејзиното провинциско, туку, вообичаено, иако поретко, во нејзинито географско значење. Тоа е, пред сé, поради населувањето на Словените на територијата на Македонија и сé позачестените користења на термините Склавинија за областите населени со Словени.

Поради изменената етничка структура дошло до поинакво именување на територијата на Македонија и на жителите. Византискиот хроничар Теофан Исповедник, кој е роден околку 760-та година во угледно семејство во Константинопол, во своето дело „Хронографија“, напишано меѓу 810-та и 815-та година, а кое го опфаќа периодот од 284-та до 813-та гидина, зборувајќи за населувањето на Словените на Балканскиот Полуостров, односно во Македонија, а во доста голем број и на територијата на Грција сè до Пелопонез, воопшто не го спомнува терминот Македонија. Областите кои ги населиле Словените на Балканот и Македонија, тој ги нарекува со заедничко име Склавинија, додека жителите на Скалвиниите ги нарекува Словени.

Под терминот Склавинија, пак, Теофан Исповедник подразбира област населена со Словени. Освен општиот термин Склавинија, односно Склавини за Словените кои се населиле во Македонија, кога зборува за византиската воена акција во 658-та година, Теофан на двапати зборува и за склавинијата Берзитија, односно територијата на словенското племе Берзити, за која се спомнува и некаков нејзин кнез. Ова укажува дека во централна Македонија веќе била создадена првата словенска државна творба под името Берзитија, смета проф. д-р Бошкоски.

По населувањето на Словените на Балканот, односно во Македонија, Грција и на Пелопонез кон крајот на 6-от век и почетокот на 7-миот, поимот Македонија кај средновековните автори од тој период е сосема редок. Територијата на Македонија неселена со Словени, како што потврдува и Теофан Исповедник, се нарекувала со името Склавинија. Византиските области населени со Словени, за царството веќе биле изгубени.

Кон крајот на 8-ми и почетокот на 9-ти век, Византија ја формирала темата Тракија, првата тема во европскиот дел на своите владенија, а набргу во западна Тракија била формирана и темата под името Македонија. Во науката аргументирано се тврди дека формирањето на темата Македонија во Тракија било извршено претежно од побегнатите жители на Македонија, односно Македонците, како и од бегалците од другите области на Балканот.

(продолжува)

Блаже Миневски за МИА (извор: МИА, Курир, MKD-news.mk)

Верзија на англиски: Facts about Macedonia - its ancient heritage is undeniable